Türk vergi sistemi ara sınav 2009

(1.ÜNİTE)
GELİR VERGİSİ İLE İLGİLİ BİLGİLER VE MÜKELLEFİYET

Gelir Vergisi ile İlgili Genel Bilgiler ve Mükellefiyet;
Gelir üzerinden alınan vergiler, gelir vergisi ve kurumlar vergisi olarak ikiye ayrılır.Gelir vergisi gerçek kişilerin geliri üzerinden alınırken kurumlar vergisi kurum kazancı üzerinden alınır.
Gelir Vergisi Türleri;İki ana gruba ayrılır.

1-Üniter Gelir Vergisi:1950 yılından itibaren bu sistem Türkiye’de uygulanmaktadır.Subjek-tif karakterli bir gelir türüdür.
Kanunun kabul etmiş olduğu gelir unsurlarından (1-Ticari kazanç, 2-Zirai kazanç, 3-Serbest meslek kazancı 4-Gayri menkul sermaye iradı, 5-Menkul sermaye iradı, 6-Ücret, 7-Diğer kazanç ve iratlar) elde edilen gelirler toplanır gider düşüldükten sonra kalan kısma artan oranlı bir vergi tarifesi uygulanır.Ödeme gücüne göre vergileme yapılır.

2-Sedüler Gelir Vergisi:Vergi konusu olan gelirler çeşitli kategorilere ayrılarak her kategori ayrı ayrı düzenlemeler içinde vergiye tabi tutulur.Düz oranlı vergi tarifeleri uygulanır.Az sayıda ülkelerde uygulama alanı bulur.

3-Birleşik Gelir Vergisi:Sedüler gelir vergisindeki sakıncaları ve aksaklıkları gidermek için geliştirilmiştir.Bu sistemde gelirlere önce ayrı ayrı düz oranlı tarife uygulanır.Daha sonra gelirler toplanıp bu gelire artan oranlı tarife uygulanır.

Verginin Konusu:Genel olarak verginin konusu denilince, verginin üzerinden alındığı nesne anlaşılır.Yani vergi ne üzerinden alınıyorsa verginin konusu odur.
Gelir:Kaynak teorisine göre ve net artış teorisine göre iki şekilde tanımlanır.Kaynak teorisine göre üretim faktörlerinin bir veya bir kaçının üretim sürecine katılmasıyla sürekli olarak elde edilen değerler gelir olarak kabul edilir.Kaynak teorisi;(1-Ticari Kazanç, 2-Zirai kazanç, 3-Serbest meslek kazancı, 4-Gayri menkul sermaye iradı 5-Menkul sermaye iradı 6-Öz tüketim)
Net artış teorisine göre kişilerin sahip oldukları değerlerde artış yaratan her türlü fazlalık gelir olarak kabul edilmiştir. (Miras ikramiye milli piyango vs.)
Türk Gelir Vergisi kanununa göre 7 gelir unsuru vardır.

Gelir Vergisinin Özellikleri;
1-Gelir Kişiseldir:Gelirin kişisel olması vergiyi subjektif yapar.
2-Gelir Yıllıktır:Gerçek kişilerin 1 Ocak’ta başlayıp 31 Aralık’ta sona eren bir takvim yılı içinde elde ettiği gelirler vergilendirilir.İstisnalar; a)Ölüm b)Terk c)Bir yıldan fazla süre inşaat bakım ve onarım işlerinde özel hesap dönemlerinde vs.
3-Gelir Gerçektir:İlke olarak vergiye tabi gelir,gerçek usul ile tespit edilir.Yani gelirin tespiti, az veya çok bir muhasebe düzenin gerekli kılar.
4-Gelir Safidir:Gelirin elde edilmesi için yapılan giderler gayrisafi gelirden düşülür.Kanun vergi konusu meydana getiren gelir unsurlarının her birinde hangi giderlerin indirileceğini açıkça belli etmiştir.Matrahın tespit edilmesinde indirilmesi kabul edilen giderlerden başkası indirilemez.

1

Müllefiyet
1-Tam Mükellefiyet;Türkiye’de yaşayanlar ve Türkiye’de 6 aydan fazla ikamet eden yabancı uyruklu vatandaşlar tam mükelleftir.Türkiye dışında bulunan Türk vatandaşları resmi daire ve müesseselere veya merkezi Türkiye’de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup bunların işleri dolayısıyla yurt dışında oturanlar tam mükelleftir.
2-Dar Mükellefiyet;Türkiye’de ikametgahı olmayan kişiler dar mükelleftir.Türkiye’de 6 aydan az ikamet edip Türkiye’de kazanç ve irat sahibi olanlar dar mükelleftir.
Not:Tam mükellefler Türkiye’de ve yurt dışında elde ettikleri gelirin tamamının vergisini ödemekle yükümlüdürler.Buna şahsilik ilkesi denir.
Notar mükellefler ise sadece Türkiye’de elde ettikleri gelirin vergisini ödemekle yükümlüdürler.Buna mülkülik ilkesi denir.
Tam Mükellefiyet Dar Mükellefiyet
-İhracat istisnasından yararlanamazlar. -Yararlanırlar
-Sergi ve panayırdaki kazançların istisnasından yararlanamazlar -Yararlanırlar
-Sakatlık indirimi ve sigorta ödemeleri indiriminden yararlanırlar -Yararlanamazlar
-Diplomat muaflığı ve ücret istisnası yok -Var
Not:Vergiyi doğuran olay;Gelirin elde edilmesidir.
Gelirin elde edilmesi için iki evre söz konusudur;
1-Gelirin Tahakkuku;Gelirin Kesinleşmesidir.(Tahakkuk esasına göre kazançlar; 1-Ticari Kazanç, 2-Zirai Kazançlar, 3-Menkul Sermaye İradı)
2-Gelirin Tasarrufu;Gelirin nakden veya hesaben kişinin patrimuanına geçmesidir.(Tahsil esasına göre kazançlar; 1-Gayri Menkul Sermaye İradı, 2-Serbest Meslek Kazancı, 3-Ücret, 4-Diğer Kazanç ve İratlar)


(2.ÜNİTE)
TİCARİ KAZANÇ
Gelir Vergisi Kanunu’nun 37. Maddesine göre her türlü ticari ve sınai faaliyetten doğan kazanç ticari kazançtır.Emek faktörünün getirdiği gelire ücret sermaye faktörünün getirdiği gelire irat denilir.
Bir organizasyonun ticari faaliyet olabilmesi için;
1-Sermaye koyma, 2-İşyeri açma, 3-Vergi Kimlik Numarası Alma, 4-Personel çalıştırma, 5-Ticaret siciline kaydolma, 6-İşyerine levha asma gibi girişimlerden biri yada birkaçının oluşması gerekir.
Özel Olarak Ticari Kazanç Sayılan Gelirler
Maden taş ve kiremit ocakları kum ve çakıl işletmesi coberlik faaliyeti özel okul ve hastaneler dershaneler bunların işletmesinden gayri menkul alım satım yapan ve inşa işleriyle uğraşanların kazançları kendi nam ve hesabına menkul kıymet alımı ve satımı yapanların kazançları diş protezciliği trampa sureti ile elde edilen arazinin elde edilme (iktisap) tarihinden itibaren beş yıl içinde parsellenerek satılmasından elde edilen kazanç
Şirketler
Şahıs Şirketleri Sermaye Şirketleri
Kollektif Adi Komandit Anonim Limited Eshamlı
(Şirket olarak vergiye tabi değiller) (Kurumlar Vergisine Tabidir) Ser.Pay.
Ortakları Komandite Komanditer Kom.Şti
Kazanç Ticari Kazanç M.Sermaye Komandite Komandite
(Gelir vergisine tabidirler) İradı M.Ser.İradı Tic.Kazanç
(Gelir Vergisine Tabidir) 2
Not:Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde kurumlar vergisi komanditer ortağın payı üzerinden ödenir.Kalan tutar menkul sermaye iradı olarak gelir vergisine tabidir.
Adi Şirket;Adi ortaklıkların tüzel kişiliği yoktur.Bu yüzden kurumlar vergisine tabi değildirler
Kollektif Şirket  Ticari FaaliyetTicari
Ad. Kom.Şirket Zirai Faaliyet Kazanç
AdiTicari FaaliyetTicari Kazanç
Şirket Zirai FaaliyetZirai Kazanç

Ticari Kazancın Gerçek Usulde Tespiti
1-Bilanço Esasına Göre (1.Sınıf) Tüccar ve Tacir:Yıllık iş hasılatı VUK’a göre belirtilen tutarı aşanlar.
Bilanço esasına göre ticari kazanç aşağıdaki gibidir.
Dönem sonu öz sermaye + Dönem başı öz sermaye -
İşletmeden çekilen + İşletmeye ilave edilen -
Birinci sınıf tüccar ve tacirlerin tutması gereken defterler;
1-Yevmiye Defteri,
2-Envanter Defteri,
3-Büyük Defter,
4-Bilanço Defteri
İkinci sınıf tüccarlar işletme esasına göre defter tutarlar.Bir yıldan fazla süren inşaat ve onarım işlerinden kazanç özel olarak tespit edilir.Ticari kazanç takvim yılı esasından ayrılarak özel olarak tespit edilir.Kesin kar yada zarar iş bitiminde belli olur.İşin bitmediği yıllardaki hasılat ve giderler bir sonraki yıla devredilir.Elde edilen kar veya zarar geçici kabulün yapıldığı tarihi izleyen yılın mart ayında beyan edilir.

Ticari Kazancın Gerçek Usulde Tespitinde İndirilecek ve İndirilmeyecek Giderler?
*Teşebbüs sahibinin eş ve çocuklarının işletmeden çektikleri paralar ve mal olarak aldıkları değerler bunlara ödenen aylıklar ücretler yolluklar
*İşletme üzerinde yürütülen faizler
*İşletme sahibinin kendi kusurundan doğan tazminatlar
*Her türlü para ve vergi cezaları
*Basın yoluyla işlenen fillerden dolayı ödenen tazminatlar
*1,3,4 tarifeli motorlu taşıtlar vergisi
Ticari Kazancın Basit Usulde Tespiti
Basit Usulün Genel Şartları;
Mükellef kendi işinde bir fiil çalışmalı yada bulunmalıdır.İşyerinin mülkiyeti kendine ait ise emsal kira bedeli kiralık ise yıllık kira bedeli toplamı Büyükşehirlerde 3900 lirayı diğer yörelerde 2700 lira yı aşmamalıdır.
Ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dolayısıyla gerçek usulde gelir vergisine tabi olmamalıdır.
Not:Yukarıdaki şartlardan herhangi birini veya birden fazlasını kaybedenler ertesi takvim yılından itibaren gerçek usulde vergilendirilir.
Not:Yukarıdaki şartları kaybetmediği halde kendi isteğiyle gerçek usulü tercih eden mükellef “iki” yıl geçmeden basit usule dönemez.
Kollektif şirket ortakları;Komandit şirketin komandite ortağı, sarrfalar ödünç para verme işiyle uğraşanlar sigorta prodüktörleri, gemi ve gayri menkul alım satımı yapanlar komisoncular tellallar
3
Ticari Kazancın Yarı Götürü Usulde Tesbiti
Yarı götürü usulde yalnızca ulaştırma işi yapan dar mükellefler yararlanabilir.Vergilendirmeki emsal oranlar maliye bakanlığı tarafından belirlenir.
Kara taşımacılığı :%12
Hava taşımacılığı :%5
Deniz taşımacılığı :%15
Soru“Hanry FORD” İngiltere’de ulaştırma işi yapmaktadır.Hava taşımacılığından 150.000 ytl kara taşımacılığından 100.000 ytl gelir elde etmektedir.Hanry FORD’un ayrıca Almanya ve Türkiye’de 80.000 er ytl lik hava taşımacılığından kazanç elde etmiştir.Vergiye tabi kazanç ne kadardır?
Çözüm80.000 x 0,05 = 4000 ytl
SoruDar mükellef Angel Fransa’da 200.000 ytl Türkiye’de 50.000 ytl deniz taşımacılığın-dan kazanç elde etmiştir.Vergiye tabi kazancı ne kadardır?
Çözüm50.000 x 0.15 = 7500 ytl

Ticari Kazançlarda Uygulanan Muaflık ve İstisnalar Nelerdir?
Esnaf:Bir işyeri açmaksızın nakdi sermayesinden çok bedeni gücü ile çalışan ve ancak geçimini sağlayacak kadar kazanç elde eden sanat ve ticaret erbabıdır.
1-Esnaf Muaflığı:Esnafın elde ettiği gelirin vergiye tabi tutulmamasıdır.Motorlu araç kullanmadan gezici olarak veya işyeri açmaksızın perakende ticaret ile uğraşanlar.Hamal odun kırıcı kömür taşıyıcı gezici olarak milli piyango satanlar vb.
2-Yatırım İndirimi:01.01.2006 yılında yürürlükten kaldırılmıştır.Devreden yatırım indirimleri 2008 yılının kazancından alınacaktır.
3-İhracat İstistası:İhracattan elde edilen ticari kazancın gerlir vergisinden muaf tutulmasıdır.Sadece dar mükellefler bundan yararlanır.
-İhracat İstisnasının Şartları Nelerdir?
a)Türkiye dışında bulunan gerçek kişileri gerçek kişilere ait işlemlerin kanuni merkezinin Türkiye’de olmaması
b)Türkiye’de satın alınan veya imal edilen malın Türkiye’de satılmaması
c)Malın yada üretilen mamulün Türkiye’de satılmamasıdır.(Amaç ihracatı teşvik etmektir.)


(3.ÜNİTE)
ZİRAİ KAZANÇ VE SERBEST MESLEK KAZANCI
Zirai Kazanç;Zirai faaliyetlerden doğan kazanca zirai kazanç denir.Tarım (arazide, nehirde, ekim dikim bakım üretim yetiştirme ve ıslah yollarıyla doğrudan tabiatta yararlanılarak elde edilen kazançtır.
Not:Hiçbir faaliyet göstermeksizin üründen pay alma (yarıcılık) zirai faaliyet değildir.Elde edilen kazanç gayri menkul sermaye iradıdır.
Çiftçi:Zirai işletmeyi işleten gerçek kişilerdir.

Zirai Kazancın Tesbiti
1-Gerçek Usul
a)Bilanço Esası:Ticari kazancın tesbitinde geçerli olan tüm hükümler geçerlidir.Gelir Vergisi Kanunu’nun 54. Maddesinde belirlenen işletme büyüklüğünü aşan çiftçiler.

4
*Bir biçerdöver veya bu mahiyetteki motorlu taşıta sahip olan çiftçiler 10 yaşına kadar ikiden fazla traktöre sahip olan çiftçilerin zirai kazançları gerçek usulde vergilendirilir.
Not:Zirai kazanç elde eden kişilerin gerçek usulde vergilendirilmesinde bilanço esasına mı yoksa işletme esasına göre tabi olunacağı mükellefin tercihine bırakılmıştır.Kendi isteği ile bilanço esasını seçenler (2) yıl geçmedikçe bu usulden dönemezler.

*İşletmenin Büyüklüğü Nelerle Ölçülür
1-Zirai faaliyetin türü
2-Arazinin büyüklüğü
3-Ağaç ve hayvan sayısı
4-Tekne boyu
5-Kovan sayısı, vb. ölçüler dikkate alınarak belirlenir.

Zirai Kazançta İndirilmeyecek Giderler
*Ticari kazançta indirilmesi kabul edilmeyen giderler zirai kazancın gerçek usulde tespitinde gider olarak yazılamaz.Bunlar;
Çiftçinin kendisinin, eşinin çocuklarının işletmeden çektikleri paralar,
Kendisine, eşine ve küçük çocuklarına işletmeden ödenen aylıklar, ücretler, ikramiyeler ve tazminatlar,
Kendisinin, eşinin ve küçük çocuklarının işletmeye yatırdıkları sermeye için yürütülecek faizler,
Her türlü para cezaları, vergi cezaları, gelir vergisi ve işletme sahibinin kusurundan dolayı ödenen tazminatlar ve Gelir Vergisi Kanunu’nun 41.ci maddesinde yer alan diğer giderler.
Not:Ancak işletmede üretilen ürünlerden işletme sahibi ile eşi ve velayet altındaki çocukları tarafından tüketilenler gider olarak hasılattan düşülebilir.

Zirai Kazancın Gerçek Usul Dışında Tespiti
Gerçek usulün dışında (gerçek usulün şartlarını taşımayan) çiftçilerin kazançları stopaj yapılmak suretiyle hesaplanır.

Zirai Kazançta Vergileme Usulü Nasıldır?
Ürünler Borsada Tescil Edilen Borsada Tescil Edilmeyen
Hayvan, hayvan ürünleri
kara ve su avcılığı için %1 %2

Zirai ürünler (buğday pancar,
Pamuk çay portakal) için %2 %4

Hizmetler
Orman idaresine karşı ya da
orman idaresine taahhütte
bulunan kurumlara karşı %2
yapılan hizmetlerde

Diğer Hizmetlerde %4
Not:Gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiler defter tutmazlar
5
Zirai Kazançta Muaflık ve İstisnalar
1-Yatırım indirimi, 2-Teşvik ikramiyesi

Serbest Meslek Kazancı
Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazanca denir.Sermayeden çok şahsi mesaiye, ilmi ve mesleki bilgiye uzmanlığa (ihtisasa) dayanan bir işverene tabi olmaksızın ticari mahiyette olmayan ve şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına işlem yapılmasıdır.

Serbest Meslek Faaliyetlerinin Özellikleri;
1-Serbest meslek faaliyeti bağımsızdır.
2-Uzmanlığa dayanır.
3-Kendi nam ve hesabına işler yapar, şahsi sorumluluğa dayanır.
4-Sermaye ikinci plandadır.
5-Ticari nitelikte olmamalıdır.
6-Sürekli olmalıdır.

Not:Faaliyetin sürekli olduğunu gösteren 4 unsur vardır.
1-Muayenehane, büro gibi (özel işyeri) açma
2-Çalışılan yere mesleki faaliyeti ile ilgili tabela asma
3-Mesleki faaliyette bulunduğunu gösterir ilanlar yapmak
4-İlgili meslek odalarına kaydolmak

Kimler Serbest Meslek Erbabı Sayılır?
*Gümrük komisyoncuları
*Borsa ajan ve acentaları
*Noterler, noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar
*Serbest meslek erbabı olmasına rağmen serbest meslek erbaplarını bir araya getirerek örgütleyen ve bunlara sermaye sağlamak suretiyle kazançtan pay alanlar
*Serbest meslek faaliyetinde bulunan kolektif şirket ortakları
*Serbest meslek faaliyetinde bulunan adi şirket ortakları
*Serbest meslek faaliyetinde bulunan adi komandit şirkette komanditer ortaklar
*Dava vekilleri, müşavirler, kurumlar ve tüccarlar ile serbest meslek erbabının işlerini takip edenler.
*Konser veren müzik sanatçıları
*Süreklilik şartlarından en az ikisini taşıyan ebe sünnetçi sağlık memuru arzuhalci rehber gibi faaliyette bulunanlar
*Tahkim işleriyle uğraşan hakemlerin almış oldukları ücretler
*Kolektif, adi komandit ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti sonucu elde edilen gelirler.
*Telif kazançları, serbest meslek kazancı sayılır.

Serbest Meslek Kazancının Tespiti
Gerçek usulde tespit edilir.Serbest meslek kazanç defteri tutarlar.Serbest meslek faaliyetinde bulunup da kazanç defteri tutmayan (doktorlar) protokol defteri tutarlar.Bu defter serbest meslek kazanç defteri yerine geçer.Noterlerin bora ajan ve acentaların kullandıkları resmi defterler kazanç defteri yerine geçer.
6
Hasılat:Serbest meslek faaliyetinin karşılığı olarak tahsil edilen para ayın (mal) ve parayla temsil edilen diğer menfaatler,
Not:Serbest meslek faaliyetinde hasılat tahsil esasına dayanır.Alacak hangi yıl tahsil edilmiş ise o yılın hasılatı sayılır.Hasılatın nakden tahsili TL yada döviz ile olabilir.Tahsilat yabancı parayla olursa o günün borsa rayici uygulanır.Borsa rayicinin olmadığı yerlerde Maliye Bakanlığı’nın belirlediği kur üzerinden TL’ye çevirerek hasılat yapılır.Hasılat ayın (mal) olarak tahsili halinde malın takdir komisyonunca belirlenen emsal kira bedeli ile tahsilat yapılır.Hasılat menfaat olarak tahsil edilmiş ise sağlanan menfaate göre emsal bedel yada emsal kira bedeli hasılatı yazılır.

Serbest Meslek Faaliyetinde İndirilmeyecek Giderler;
*Envantere dahil olmayan otomobillerin giderleri
*Her çeşit para ve vergi cezaları
*Meslek erbabının kusurundan doğan tazminatlar

Serbest Meslek Faaliyetinde İndirilebilecek Giderler;
Mesleki faaliyetinin sürdürülebilmesi ile ilgili genel gideler,Serbest meslek erbabı kiraladığı işyerinin bir kısmını ikametgah olarak kullanıyorsa kiranın tamamını ısıtma ve aydınlatma gibi harcamaların yarısını, işyeri kendisine ait ise bir kısmını ikametgah olarak kullananlar ayrılan amortismanın yarısını gider olarak gösterebilir.
Mesleki faaliyetle ilgili alınan tüm kitap harcamaları mesleki odalara Emekli Sandığı’na ödenen aidatlardır.

Serbest Melsek Kazancında Muafiyet ve İstisnalar
Telif Kazançları İstisnası;
Telif hakkı fikri edebi eserler üzerinde bu eseri oluşturan kişilerin sahip olduğu haktır.Telif hakkında elde edilen kazanç vergisinden istisnadır.
Telif Hakkının;
Sahibi veya Kanuni Mirasçılar Tarafından (eş-çocuklar) Satılması  Serbest Meslek Kazancı
Kiraya Verilmesi  Serbest Meslek Kazancı
3.Kişiler Tarafından;
Satılması  Diğer Kazanç ve İratlar
Kiraya Verilmesi  Gayri Menkul Sermaye İradı dır.
Not:Sayılan kişilerin sayılan eserlerden elde ettikleri telif kazançları istisnası %17 oranında stopaja tabi tutulur.

Sergi ve Panayır İstisnası;
Dar mükellef olan serbest meslek erbabının, Türkiye’de hükümetin izniyle açılan sergi ve panayırlarda yaptıkları serbest meslek faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlar gelir vergisinden istisna edilmiştir.

Ebe, Sünnetçi, Sağlık Memuru Arzuhalci ve Rehber Muaflığı;
Süreklilik şartlarından en az ikisini taşımayanlar veya köylerde son nüfus sayımına göre belediye içi nüfus 5.000 i aşmayan yerlerde faaliyette bulunanların bu mesleki faaliyetlerine ilişkin kazançları gelir vergisinden muaftır.

7
(4. ÜNİTE)
GAYRİMENKUL SERMAYE İRADI ve MENKUL SERMAYE İRADI

Gayrimenkul Sermaye İradı
Medeni Kanun’a göre yerinde sabit olan şeyler gayrimenkul-dür.Gayrimenkul kavramını asıl düzenleyen kanun Medeni Kanun’dur.Kanuna göre arazi, arsa tapu kütüğüne kayıtlı haklar, kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümleri gayrimenkul kabul edilir.
Gelir Vergisi Kanunu;vergi hukukunun bağımsızlığı ilkesinden hareket ederek gayrimenkul kavramını daha geniş ve daha kapsamlı olarak kabul etmiş, buna karşılık menkul kavramını dar bir şekilde ele almıştır.Örneğin; gayrimenkullerden ayrı olarak kiraya verilen demirbaş eşya ve döşemeleri, motorlu araçlar, makine ve tesisat, telif ve işletme hakları, gemi ve gemi payları Medeni Kanun’da gayrimenkul olarak kabul edilmediği halde Gelir Vergisi Kanunu’na göre gayrimenkul kabul edilir.

Gayrimenkul Sermaye İradının Mükellefleri
Gayrimenkuller ve bu nitelikteki mal ve hakların malikleri, zilyetleri, mutasarrıfları, irtifak ve intifa sahipleri veya kiracıların gayrimenkul sermaye iradı elde etmeleri halinde bu kişiler vergi mükellefi olarak kabul edilir.
*Arazi bina, maden suları, memba suları taş ocakları, kum ve çakıl üretim yerleri, tuğla ve kiremit harmanları, tuzlalar ve bunların mütemmim cüzleri ile teferruatlarının kiraya verilmesinden elde edilen gelirler.(Bunların işletilmesinden elde edilen gelir ticari kazançtır.)
*Voli alanları ve dalyanların kiraya verilmesinden elde edilen gelirler.(Bunların işletilmesinden elde edilen gelirler zirai kazançtır.)

Gayrimenkul Sermaye İradında Hasılatın Tespitine İlişkin Esaslar
Mal ve hakların kiraya verilmesinde bir takvim yılı içinde o yıla veya geçmiş yıllara ait olarak nakden veya aynen tahsil edilen kira bedelleridir.Gayrimenkul sermaye iradı tahsil esasına dayanır.Geçmiş yıllara veya gelecek yıllara ait peşin olarak tahsil edilen kira bedelleri tahsil edilen yılın hasılatı sayılır.Tahsilat TL’nin yanı sıra döviz ve mal olarak da yapılabilir.Döviz olarak yapılan tahsilatta borsa rayici ayın (mal) olarak tahsilatta ise emsal bedel hasılata dahil edilir.

Emsal Kira Bedeli;Daha az vergi ödemek için, kiraların daha düşük gösterilmesini önlemek amacıyla geliştirilmiş bir uygulamadır.

Emsal Kira Bedelinin Tespiti
Bina ve Arazilerde Diğer Mal ve Haklarda
Emlak Vergisi Kanunu’na göre Maliyet bedelinin VUK’a göre
Tespit edilen emlak vergi değerinin %5i belirlenen maliyet ve servet değerinin %10u

Gayrimenkul Sermaye İradının Tespiti
1-Gerçek Usul;Elde edilen hasılattan yapılan giderler düşürüldükten sonra kalan safi tutar vergiye tabi tutulur.

Not:Konut olarak kiraya verilen 1 adet gayrimenkulün iktisap (elde etme) tarihinden itibaren 5 yıl süreyle iktisap bedelinin %5i hasılattan indirilir.
8
Götürü Gider Usulü;Hasılattan %25 lik gider indiriminin yapılmasıdır.Bu usulü seçen mükellef 2 yıl geçmedikçe bu usulden dönemez.Götürü gider yalnızca gayrimenkulün kiraya verilmesi sonucu elde edilen hasılata uygulanır; haklara uygulanmaz.

Gayrimenkul Sermaye İratlarında İstisnalar
Bir takvim yılı içersinde elde edilen hasılatın 2.400 lirası vergiden istisnadır.İstisna kararını belirlemeye yetkili organ Bakanlar Kurulu dur.

Not:Ticari, zirai, mesleki, kazançlarını yıllık beyanname ile bildirilen mükellefler bu istisnadan yararlanamaz.İstisna haddi üzerinde gelir elde edenler ve yüksek gelir elde edipte eksik gösterenler istisnadan yararlanamaz.

Menkul Sermaye İradı
İktisadi anlamda gelirin yaratılması faaliyeti dışında kalıp hisse senedi, mevduat sertifikası gibi sadece bu faaliyetleri sürdüren gerçek ve tüzel kişi işletmelerini mali yönden desteklemek amacıyla yaratılan varlıklardır.
Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyetleri dışında, nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden meydana gelen sermaye dolayısıyla elde edilen kar payı faiz kira veya benzeri iratlar menkul sermaye iradıdır.

Kanunun Özel Olarak Menkul Sermaye İradı Saydığı Gelirler
*Her türlü hisse senetlerinin kar payları
*İştirak paylarından doğan kazançlar
*Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kar payları
*Her türlü alacak faizi
*Her türlü tahvil ve hazine bonosu faizi
*Gelir ortaklığı senetlerinden sağlanan gelirler
*Dar mükellef kurumların indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancından hesaplanan kurumlar vergisi düşüldükten sonra kalan kısım,
*Hisse senedi ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen gelirler
*İştirak paylarının sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kar paylarının devir ve temliki karşılığında alınan paralar ve ayınlar
*Her çeşit senetlerin iskonto edilmesi karşılığında alınan iskonto bedelleri
*Faizsiz kredi verenlere ödenen kar payları
*Özel finans kurumlarınca kar ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kar payları

Menkul Sermaye İradı Kabul Edilmeyen Gelirler
-İştirak paylarının devir ve temliki karşılığında elde edilen gelirler,
-Menkul kıymetlerin kuponlu veya kuponsuz olarak satılmasından elde edilen gelirler
-Menkul değerler ile iştirak paylarının tamamen veya kısmen itfa edilmesi karşılığında elde edilen gelirler.

Menkul Sermaye İradının Tespiti
Menkul sermaye iratları tahakkuk ettiğinde elde edilmiş sayılır.Hisse senetleri, iştirak payları ve kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine ödenen kar payları kar payının tahsil edilebilir hale geldiği tarihte elde edilmiş sayılır.
9
Menkul sermaye iradının beyanname ile bildirilmesi durumunda safi iradı bulabilmek için gayri safi irattan indirilecek giderler;
-Depo etme ve sigorta ücretleri gibi menkul kıymetlerin korunması için yapılan giderler. (Kiralık kasa vb.)
-Temettü hisseleri ve faizlerin tahsil giderleri. (bankadan kar payını çekmek vb.)
-Menkul kıymetler ve iratları için ödenen her türlü vergi, resim ve harçlar (Damga vergisi vb.)

(5. ÜNİTE)
ÜCRET, DİĞER KAZANÇ VE İRATLAR

Ücret:İşverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan menfaatlerdir.
Ücretin Unsurları;1-İşverene bağlı olma, 2-Belli bir işyerine bağlı olma, 3-Hizmet karşılığı olarak ödeme yapılması.
Ücret Olarak Nitelendirilen Diğer Ödemeler;Ödenek, kasa tazminatı, avans, ikramiye, tazminat, tahsisat, huzur hakkı, gider karşılığı, zam, aidat, prim, ortaklık ilişkisi olmamak şartıyla kazancın belir bir yüzdesi şeklinde yapılan ödeme.
Özel Olarak Ücret Sayılan Gelirler;
*İstisna dışında kalan emeklilik, maluliyet dul ve yetim aylıkları,
*Daha önce yapılmış ya da gelecekte yapılacak hizmetler karşılığı verilen para, mal ve diğer menfaatler,
*Bazı (TBMM, İl Genel Meclisi ve Belediye Meclisi) meclis üyeleri ve komisyon üyelerine sağlanan imkanlar,
*Yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile tasfiye memurlarına yapılan ödemeler,
*Sporculara (transfer ücreti ya da sair adlarla) yapılan ödemeler,
*Bilirkişilere, resmi arabuluculara, eksperlere ve jüri üyelerine yapılan ödemeler
*Yemek ve yatma giderleri karşılığında ödenen gündeliklerin istisna haddini aşan kısımları
*İşten çıkarma tazminatının (kıdem tazminatı) istisna sınırını aşan kısmı (Basın İş Kanunu’na göre ödenen kıdem tazminatlarının 24 aylığını aşan kısmı ücret olarak vergiye tabi tutulmaktadır.

Ücretin Tespiti
1-Gerçek Usulde Tespit;Gayrisafi ücretten bazı indirimler yapılarak safi ücret bulunur.
Safi Ücrete Ulaşmak İçin Gayrisafi Ücretten Yapılacak İndirimler;
-Kamu kurumları için yapılan yasal kesintiler,
-Emekli sandıklarına ve sosyal sigorta kurumlarına yapılan ödemeler
-Şahıs sigorta primleri
-Sendikalara ödenen aidatlar
-Asgari geçim indirimi
2008 yılından itibaren ücretin gerçek usulde vergilendirilmesinde asgari geçim indirimi uygulanacaktır.Buna göre asgari geçim indirimi; ücretin elde edildiği takvim yılından itibaren geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin yıllık brüt tutarının;
*mükellefin kendisi için %50’si
*çalışamayan ve herhangi bir geliri olmayan eşi için %10’u
*çocukların her biri için ayrı ayrı olmak üzere; ilk çocuk için %7,5 diğer çocuklar için %5’idir
10
Sakatlık İndirimi;(1980 yılından itibaren uygulanmaktadır.)
-Çalışma gücünün en az %80’ini kaybeden I.Derece sakat (600 TL indirimden yararlanır.)
-Çalışma gücünün en az %60’ını kaybeden II.Derece sakat (300 TL indirimden yararlanır.)
-Çalışma gücünün en az %40’ını kaybeden III.Derece sakat sayılır.(150 TL indirimden yararlanır.)
Not:İndirimler, gayrisafi hasılattan düşülerek veriye tabi matrah bulunur; bu matrahların vergilendirilmesi esas olarak vergi kesintisi yoluyla yapılır.İşveren hizmet erbabından hesaplayacağı vergiyi keserek (istisnai haller dışında) muhtasar beyanname ile vergi dairesine yatırılır.

2-Asgari Ücrete Bağlı Olarak Tespit;
Kazancı basit usulde tespit edilen ticaret sanat ve serbest meslek erbabı yanında çalışanlar
Özel hizmette çalışan şoförler,
Özel inşaatta çalışan işçiler,
Gayrimenkul sermaye iradı elde edenlerin yanında çalışanlar asgari ücrete bağlı olarak tespit edilir.

Diğer Ücretlilerin Ücretinin Tespiti;İlgili yıl başında geçerli olan sanayi kesiminde çalışan ve 16 yaşından büyük olan işçilerin asgari ücretinin brüt tutarının %25’i diğer ücretlilerin o yıldaki safi ücreti olarak kabul edilir.

Notiğer ücretlilerin ücretlerinin tespiti aşamasında, mükellefler yıllık beyanname verme-yecektir.Diğer gelirler için beyanname verilse dahi, bu gelirler beyannameye dahil edilmeyecektir.

Ücretlerde Muafiyet ve İstisnalar
-Diplomat muaflığı, Ücret istisnası
-Gider karşılıkları
-Tazminat ve yardımlar
-Vatan hizmetleri yardımları
-Teçhizat ve tayin bedelleri
-Öğretim ve uygulama giderleri
-Teşvik ikramiye ve mükafatları

Diğer Kazanç ve İratlar
1-Değer Artış Kazançları;Kanunda sayılan mal ve hakların elden çıkarılmasından doğan kazançlara değer artış kazancı denir.
2-Arızi Kazançlar;Sürekli olarak yapılmayan ya da arada bir yapılan ticari veya serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlara arızi kazanç denir.

Elden Çıkarma;Kanunun saydığı mal ve hakların;
-Satışı, Devir ve temliki
-Trampa edilmesi,Takası
-Kamulaştırılması
-Devletleştirilmesi
-Ticaret şirketine sermaye olarak konulmasıdır.
11
(6. ÜNİTE)
BEYAN ESASI VE BEYANNAME TÜRLERİ

Beyan Esası:Hilafına hüküm olmadıkça, gelir vergisi mükellefin veya vergi sorumlusunun beyanı üzerine tarh olunur.
Mükellef;Kendisine vergi borcu terettüp eden gerçek veya tüzel kişidir.

Beyanname Türleri 1-Yıllık Beyanname, 2-Muhtasar Beyanname, 3-Münferit Beyanname
1-Yıllık Beyanname;Çeşitli kaynaklardan bir takvim yılı içersinde elde edilen kazanç ve iratların bir araya getirilip toplandığı ve vergi dairesine bildirildiği beyannamedir.
2-Muhtasar Beyanname;İşverenler veya diğer vergi sorumluları tarafından kesilen vergilerin vergi dairesine bildirilmesi için kullanılan beyannamedir.
3-Münferit Beyanname;Dar mükellefiyete tabi olanların yıllık beyanname ile bildirmeye mecbur olmadıkları kazanç ve iratlardan vergisi kaynaktan kesilmemiş olanların bildirildiği beyannamedir.

Yıllık Beyanname ve Gelirin Toplanması
Mükellefler bir takvim yılı içinde elde ettikleri gelirleri yıllık beyanname ile beyan eder.Tacirler çiftçiler serbest meslek erbapları kazanç elde etmiş olsalar dahi beyanname vermek zorundadırlar.
Not:Gerçek usulde vergilendirilmeyen zirai kazançlarda elde edilen gelir toplanmaz, yıllık beyanname verilmez.Kazanç ve iratların istisna haddi içinde kalan kısmı tek işverenden alınmış tevkif suretiyle vergilendirilmiş ücretlerde yıllık beyanname verilmez.

Gelirden Yapılacak Mahsup ve İndirimler
1-Zararların Karlara Mahsubu;Zararların karlara mahsubu gelirin toplanmasında gelir kaynaklarından bir kısmında meydana gelen zararlar elde edilen karlardan mahsup edilir.Mahsuptan sonra kalan zarar tutarı varsa gelecek yıllara aktarılır.Zararın mahsubu 5 yıl ile sınırlandırılmıştır.
2-Sigorta Primlerinin İndirimi;Mükellefin kendisi eşi ve çocuklarına ait şahıs sigorta primleri gelirden indirilir.Bu primlerin indirilebilmesi için primi ödeyen kişinin tam mükellef olması prim tutarının beyan edilen gelirin %5’i bireysel emeklilik için ödenen primlerde %10’u aşmamalıdır.Sigorta şirketi Türkiye’de kurulu merkezinin de Türkiye’de olması gerekir.Prim gelirinin elde edildiği yıl ödenmiş olması ve bu primlerin önceden gelirden indirilmiş olması gerekir.
3-Bağış ve Yardımların İndirimi;Mükellefin yaptığı bağış ve yardımların gelirden indirilebilmesi için bağış ve yardımın makbuz karşılığı yapılması gerekir.Bağış ve yardımların tutarı beyan edilen gelirin %5’ini kalkınmada öncelikli yörelerde %10’nu aşmamalıdır.Mal ve bağışlarda mukayyet değer esas alınır. *Özel İndirim
4-Sakatlık İndirimi

Yıllık Beyanname Ne Zaman Verilir?
Basit usule tabi olanlar için Şubat ayının 25. günü diğerlerinin hepsi Mart ayının 25. gününe kadar yıllık beyanname verirler.
*Takvim yılı içinde yurdu terk edenler terkten önceki 15 gün içinde
*Ölüm halinde ise ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde yıllık beyanname verilir.
12
Yıllık Beyanname Nereye Verilir?
Tam mükellefler ikametgahların bulunduğu yerdeki vergi dairesine beyannamelerini verirler
İşyeri ve ikametgahları ayrı vergi daireleri içinde bulunanlar Maliye Bakanlığı’ndan izin alarak iş yerinin bulunduğu yerdeki vergi dairesine beyanname verebilirler.Gezici olarak çalışanlar ikametgahlarının bulunduğu yer vergi dairesine beyannamelerini verirler.Dar mükellefler vergi beyannamelerini;Vergi muhataplarının oturduğu yerin, Vergi muhatabı yoksa işyerlerinin bulunduğu yerin vergi dairesine verirler.

Kaynaktan Vergi Kesintisinin Yararları
1-Mükellef vergi yükünü az hisseder.
2-İdare ile karşı karşıya gelen mükellef sayısı azalır.
3-vergi güvenliğini sağlayan bir uygulamadır.
4-Vergiyi doğuran olan ile verginin kesilmesi arasındaki süre ortadan kalkar.
*Kaynaktan kesinti yapanlara vergi sorumlusu denir.Vergi sorumlularının bildirdiği beyan-nameye ise muhtasar beyanname denir.

Muhtasar Beyanname
Kesintinin yapıldığın ayı izleyen ertesi ayın 23. günü akşamına kadar verilir.26.günü akşamına kadar beyan edilen vergi ödenir.Çalıştıkları hizmet erbabının sayısı 10 veya daha az olan işverenler muhtasar beyannameyi vergi dairesine önceden bildirmek şartıyla her ay yerine 3 er aylık dönemler halinde verilebilir.(Ocak 23, Nisan 23, Temmuz 23)
Not;Genel bütçeye dahil idare ve müesseseler yaptıkları vergi kesintisi için muhtasar beyanname vermezler.

Münferit Beyanname
Yıllık beyanname verme zorunda olmayan dar mükelleflerin beyanda bulunduğu beyannamedir.
Not:Ticari, zirai ve gayrimenkul sermaye iradı elde eden dar mükellefler yıllık beyanname vermek zorundadırlar.
Not:Münferit beyanname kazanç ve iratların iktisap edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde beyanname verilir.Ve bu süre içince vergi borcu ödenir.


(7. ÜNİTE)
VERGİNİN TARH, TAHAKKUK VE TAHSİLİ

Tarh;Vergi alacağının kanunlarda gösterilen matrah ve oranlar üzerinden vergi dairesi tarafından hesaplanarak bu alacağı miktar itibariyle tespit eden idari işlemdir.

Tarh Türleri;
1-Beyan Esasına Göre Tarhiyat;Mükellefin beyannameleri üzerinde yapılan tarhiyattır.
2-Basit Usulde Tarhiyat;Basit usule tabi mükellefin ticari kazançlarına ilişkin verdikleri beyanname üzerinden yapılan tarhiyattır.
3-İkmalen Tarhiyat;Vergi tarh edildikten sonra mükellefin defter kayıt ve belgelerinin incelenmesi sonucunda kanuni ölçülere göre bir matrah veya matrah farkı ortaya çıkması halinde yapılan ikinci tarhiyata ikmalen tarhiyat denir.
13
4-Re’sen Tarhiyat;Vergi matrahının tamamen ya da kısmen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitine imkan olmayan hallerde takdir komisyonları tarafından veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar tarafından düzenlenen raporda belirtilen matrah veya matrah farkı üzerinden verginin tarh edilmesine re’sen tarhiyat denir.
5-İdarece Tarhiyat;İkmalen veya re’sen tarhiyat dışında kalan hallerde, vergi idarece tarh edilir.Örneğin; zamanında müracaat etmeme gibi

Not;Gelir vergisi ilke olarak mükellefin ikametgahının bulunduğu yerin vergi dairesince tarh olunur.Ancak mükellef Maliye Bakanlığı’na başvurusu halinde iş yerinin bulunduğu vergi dairesince tarhiyatı yaptırabilir.

Tarhiyat Muhatapları;
*Gerçek Kişiler
*Kanuni Temsilciler (Küçük ve Kısıtlılar için)
*Vergi Sorumluları (Kaynaktan kesilen vergiler için)
*Daimi Temsilciler (Dar mükellefler için)

Gelir Vergisinde Vergilendirme Dönemi;Geçmiş takvim yılıdır.Mükellefiyetin takvim yılı içinde sona ermesi halinde vergilendirme dönemi 01 Ocak ile mükellefiyetin sona ereceği tarihtir.Diğer ücretlilerde vergilendirme dönemi, hizmetin ifa olunduğu takvim yılıdır. Münferit beyanname ile bildirilmesi gereken gelirler için vergilendirme dönemi yerine gelirin elde edildiği tarih (iktisap tarihi) esas alınır.

Verginin Tarhiyat Zamanı;Vergi beyannamenin verildiği gün tarh edilir.Beyanname posta ile gönderildiyse 7 gün içinde tarhiyat yapılır.Diğer ücretlilerde hizmetin ifa olunduğu takvim yılının ikinci ayında, takvim yılı içinde işe başlaması halinde işe başlama tarihinden itibaren bir ay içinde tarh edilir.

Gelir Vergisindeki Mahsuplar (İndirimler)
*Kaynaktan Kesilen Vergiler
*Diğer Ücretlilerin Vergileri
*Yabancı Ülkelerde Ödenen Vergiler

Geçici Vergi
1989 yılından itibaren uygulanan bu vergiyi gerçek usule tabi ticari kazanç sahipleri ve serbest meslek erbapları öder.Gelir vergisinde geçici vergi oranı %15tir.Geçici vergiler dönemi izleyen ikinci ayın 14.günü beyan edilir, 17.günü akşamına kadar ödenir.
Ocak - Şubat – Mart
(Mayıs 14 Beyan, 17 Ödeme) Nisan – Mayıs – Haziran
(Ağustos 14 Beyan, 17 Ödeme)
Temmuz – Ağustos – Eylül
(Kasım 14 Beyan, 17 Ödeme) Ekim – Kasım – Aralık
(Ertesi Yıl Şubat 14 Beyan, 17 Ödeme)

Verginin Tahakkuku;Tarh ve tebliğ edilen verginin ödenme safhasına gelmesidir.

Gelir Vergisi Ödeme Zamanı;
*Basit usule tabi olan mükellefler Şubat ve Haziran,
*Diğer mükellefler Mart ve Temmuz, aylarında iki eşit taksit halinde vergilerini öderler.
14