İktisat Teorisi 2. dönem

***Ücret ve Fiyat Yapışkanlığının Nedenleri

1-Koordinasyon Yetersizlikleri;Para stokundaki bir artış sonucu, hasıla değişmeden fiyatlar para arzı ile aynı oranda yükselir. Eğer bir firma ürünlerinin fiyatını diğer firmalar henüz fiyatlarını artırmadan, para stokundaki artış ile aynı oranda artırırsa, müşterilerini diğer firmalara kaptırabilir.Bütün firmalar fiyatlarını aynı anda ve aynı oranda arttırırlarsa, yeni denge ortaya çıkar.Fakat tüm firmalar fiyatları artırmak için koordine edilemeyeceği için her bir firma, para stokundaki artışı ürünlerine yönelik talepte bir artış olarak algıladıkça önce üretimlerini, sonra da fiyatlarını artırırlar.Bu da ekonomideki tüm fiyatların ayarlanmasının belli bir süre almasına ve kısa dönemde toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasına neden olur.
2-Liste Maliyetleri ve Toplam Talep Dışsallıkları;Bir firmanın fiyatlarını değiştirmek için, tüketicilerine yeni kataloglar göndermesi, satış personeline yeni fiyat listeleri dağıtması ya da restoranlarda olduğu gibi yeni menüler bastırması gerekir. Liste, katalog ya da menü maliyetleri olarak adlandırılan bu tür fiyat ayarlamalarının maliyeti, nedeni ile fiyatlar yapışkandır.
3-Etkin Ücret Teorisi; Azgelişmiş ülkelerde daha yüksek ücretler, işçilerin daha iyi beslenmelerine ve daha iyi eğitime kavuşmalarını sağlayarak verimliliğini artırır. Bu nedenle ücretler yapışkandır.
4-Sözleşmeler ve Uzun Dönem İlişkileri;Ücretlerin yapışkan olmasının nedeni işgücü piyasasında firmalar ile işçiler arasındaki ilişkilerin uzun dönemli olması ve sözleşmelerdir.
4-Fiyatların Karışık Ayarlanması;Ekonomide tüm firmalar fiyatlarını aynı zamanda ayarlamaz.Firmaların hiçbiri fiyatını ilk yükselten işletme konumunda olmak istemez.Herhangi bir firma fiyatını diğerlerinden önce yükseltirse piyasadaki payını kaybeder. Bu nedenle, fiyatlar yavaş bir şekilde ayarlanır. Fiyatlardaki bu yavaş ayarlanma pozitif eğimli bir toplam arz eğrisine neden olur.
5-İçeridekiler-Dışarıdakiler Modeli;Firmalar, işsizleri işe alıp istihdam etmek yerine, halen çalışmakta olan işçilerini koruma eğilimindedirler.Çünkü firmalar eski işçileri işten çıkarmanın, yenilerini eğitmenin maliyeti gibi nedenlerle elemanlarını değiştirmeyi ve yenilerinin istihdamını pek göze alamazlar.
6-İşçilerin Yanlış Algılama Modeli;İşçiler geçici bir süre için reel ve nominal ücretleri tam olarak ayırt edemezler.İşçilerin nominal ücretlerini, bilmelerine karşın fiyatlar genel düzeyini tam olarak bilmedikleri varsayılır. Buna göre işçiler ne kadar çalışacaklarının kararını verirken, beklenen reel ücret düzeyini göz önünde bulundururlar.
*** İSTİHDAM tam gün çalışan yetişkin işçilerin sayısını; işsizlik ise çalışmayan ve aktif olarak iş arayan kişi sayısını gösterir.
*** İŞSİZLİK ORANI (U) = (İşsiz sayısı/İşgücü) x 100
*** İŞGÜCÜNE KATILIM ORANI: Yetişkin nüfusun emek gücü içindeki yüzdesidir.
***İşgücüne Katılım Oranı = ( İşgücü / Yetişkin Nüfus) x 100
*** İstihdam Nüfus Oranı = (Çalışan Sayısı/ÇalışmaYaşındakilerin Sayısı) x 100
*** Tam İstihdam; Cari ücret düzeyinde çalışmak isteyen herkesin iş bulabildiği, gönülsüz eksik istihdamın minimum olduğu istihdam düzeyine denir.
*** Gayri İradi İşsiz; Cari ücret düzeyinde çalışmaya razı olduğu halde iş bulamayan kimseye denir
***İradi İşsizlik, cari olandan daha yüksek bir ücret istendiği ya da mevcut iş olanaklarından daha iyi iş
olanakları arandığı için iş bulunamamasıdır.
*** Friksiyonel (arizi) İşsizlik; Friksiyonel (arizi) işsizlik emeğin normal yer değiştirmesine mevcut işini terkedip başka bir iş aramasına bağlı işsizliktir. Friksiyonel işsizlik uzun süre devam ederse yapısal işsizliğe dönüşür.
*** Yapısal İşsizlik: Ekonominin yapısındaki temel değişmelerden kaynaklanan işsizliktir.
*** friksiyonel eksik istihdam; Emeğin bir sektörden diğerine geçmesi hızlı olursa bu sıradaki eksik istihdama friksiyonel eksik istihdam (işsizlik) denir. Eğer geçiş yavaş olursa bu sıradaki eksik istihdama yapısal eksik istihdam denir.
*** Konjonktürel İşsizlik: Bir ekonomide toplam talebin, tam istihdamı yaratmada yetersiz olduğu zaman ortaya çıkan durgunluklar sonucu oluşan işsizliktir.
*** Gizli İşsizlik ; görünürde piyasada iş arayanlar olmamasına rağmen, işsizlik saklı, gizli bir nitelik taşır. Bir iş yerinde çalışan işçilerde bir kısmının işe gelmemeleri durumunda üretilen mal miktarında bir değişiklik olmuyorsa, o yerde gizli işsizlik var demektir. Marjinal verimliliği sıfır olan kimseler gizli işsizleri oluşturur.
*** Nairu ya da Doğal İşsizlik Oranı; fiyat ve ücret enflasyonunu yukarıya ya da aşağıya doğru çeken güçlerin dengede olduğu orandır.Yeni Keynesçiler doğal işsizlik kavramı yerine enflasyonu
hızlandırmayan eksik istihdam veya işsizlik oranı (NAIRU) kavramını kullanmışlardır.
***Nairu = Friksiyonel Eksik İstihdam + Yapısal Eksik İstihdamdır.
*** Doğal oran ya da Nairu, bir ülkede, enflasyonun kabul edilmez bir orana yükselmesi riskini içermeyen, en düşük işsizlik oranıdır.
*** Nairu Ya Da Doğal İşsizlik Oranının Yükselmesinin Nedenleri ;
1-) Demografik Değişmeler
2-) İzlenen Kamu Politikalarının Etkileri;
3-) Yapısal İşsizliğin Artması:

*** Optimal İşsizlik Oranı; net ekonomik refahın maksimum olduğu durumdaki işsizlik oranıdır. Doğal işsizlik oranı optimal işsizlik oranı da değildir.
***BEVERIDGE Eğrisi ;açık işlerle işsizlik arasındaki ilişkiyi açıklar.

*** Phillips Eğrisi: Enflasyonla işsizlik arasında ters yönlü ilişkiyi ifade eden eğridir.Kısa dönem Phillips eğrisi azalan eğime sahipken uzun dönem Phillips eğrisi düşey eksene paraleldir. Bir ekonomide enflasyon ya da ücret oranları yükseldikçe işsizlik oranı azalır, ya da enflasyon veya ücret oranı düştüğünde ise işsizlik oranı artar.
***Hızlandıra Hipotezi ;İşsizliğin düşürülmesi isteniyorsa o zaman, enflasyonun giderek hızlanması gerekir.
Bu olguya hızlandıran hipotezi denir.

*** Rasyonel beklentiler: İnsanların beklentilerini, geçmiş deneyimler ve mevcut politika ve olayların etkileri hakkındaki öngörülerine dayandırarak oluşturmalarıdır.

*** Gönülsüz Eksik İstihdam Emek talebinin gerilediği ve ücretlerin esnek olmadığı durumda gönülsüz eksik istihdam oluşur.

*** Yeni Klasik Model: Tüm piyasalarda tam rekabetin geçerli, fiyat ve ücretlerin esnek olduğunu ve rasyonel beklentiler hipotezinin çalıştığını varsayan Klasik İktisadın yeni versiyonudur.

*** Üretim Fonksiyonu, kullanılan emek ve sermaye gibi girdilerin miktarları ile bu girdilerle üretilebilecek maksimum ürün miktarı arasındaki bir ilişkidir. Toplam üretim fonksiyonu, toplam üretilen çıktı miktarı ile üretimde kullanılan girdilerin miktarı arasındaki ilişkidir.

*** Büyümenin Kaynakları Ekonominin sermaye ve işgücü miktarından oluşan üretim faktörleri stoğundaki artışlar ile teknolojideki gelişmeler büyümenin kaynaklarıdır.
1-)Sermaye Birikimi ; artarsa ekonomi büyür.
Sermayenin marjinal ürünü ( MPK ) , sermayedeki bir birimlik değişmenin hasıla miktarında yol açtığı değişme miktarıdır.
∆ Y = MPK x ∆K ∆K = Sermayedeki değişim

2-) İşgücünde Artış ; ∆ Y = MPL x ∆L ∆L = Emek miktarındaki değişim MPL= Emeği marjinal ürünü

3-) İşgücü ve Sermayede Birlikte Artış ∆ Y = MPK x ∆K + MPL x ∆L
4-) Teknolojik Gelişme: Teknolojinin durumundaki ilerlemedir.

*** Solow Büyüme Modeli; Robert Solow’un geliştirdiği sermaye birikimi, tasarruf ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkileri incelememizi sağlar. İşçi başına sermaye arttığı zaman işçi başına hasıla da artar. Ancak sermayenin azalan getirisi (sermayenin azalan marjinal verimliliği) nedeniyle eğri azalarak artar.
*** Durağan Durum: Teknolojik gelişmenin olmadığı bir ekonomide, kişi başına emek ve sermayenin değişmediği ekonominin durumudur. Durağan durumda işçi başına sermayedeki (ve hasıladaki) değişme sıfırdır. Solow’un büyüme modelinin merkezinde durağan durum kavramı vardır.
*** Solow büyüme teorisine göre, teknolojik gelişmeler tasarruf ve yatırımlar artığı zaman, sermaye stoğundaki bir artış sermayenin getirilerinin azalmasına ve eninde sonunda ek teknolojik gelişme olmaksızın sermaye stoğu ile reel GSMH’ın büyümesinin durmasına neden olur.
*** Tasarruf Oranı ve Altın Kural;tasarruf oranındaki bir artış uzun dönemde emek başına hasıla düzeyinde bir artışa yol açar. Ancak hasılanın artması tüketimde de kesin olarak bir artış olduğu anlamına gelmez. Bunun için, tasarruf oranının iki uç değerini düşünelim.
Tasarruf oranının sıfıra eşit olduğu bir ekonomide sermaye de sıfırdır. Bu durumda hasıla ve tüketim de sıfırdır.
Tasarruf oranının 1’e eşit olduğu, yani insanların gelirlerinin tümümü tasarruf ettiklerinde sermaye stoku dolayısıyla hasıla çok yüksek olur. Ancak insanlar tüm gelirlerini tasarrufa ayırdıklarından, tüketim yine sıfıra eşit olur.
Tüketimi en büyük miktarına ulaştıran tasarruf oranının 0 ile 1 arasında bir değeri olması gerektiğidir. Tasarruf oranının bu değeri aşması halinde tüketim sadece kısa dönemde değil uzun dönemde de azalır. Bunun nedeni; tasarruf oranı arttıkça artan sermayenin hasılada giderek azalan bir artışa yol açması, buna karşılık hasılanın giderek daha fazla bir kısmının sermayedeki yıpranmaları karşılamaya ayrılmasıdır. Tasarruf oranının bu kritik değeri ile ilişkili sermaye düzeyi sermayenin altın kural düzeyi olarak adlandırılır. Bu, uzun dönem tüketimin maksimize edildiği düzeydir. Altın düzeyin ötesinde sermayedeki artış tüketimi azaltmakta, altın kural düzeyinin altındaki bir sermaye miktarının varlığı halinde ise tasarrufları artırarak uzun dönem tüketim olanaklarını artırma fırsatı vardır.
*** Beşeri Sermaye: Bir ekonomide işçiler tarafından gösterilen beceri setidir.
*** İçsel Büyüme Modelleri: Teknolojik gelişmenin yokluğunda bile fiziki ve beşeri sermayenin ekonomik büyümeyi sürdürebildiğini ifade eden modellerdir. Robert Lucas ve Paul Romer’in önderliğinde araştırmacılar fiziksel ve be.eri sermaye biriminin bileşiminin (birlikteliği) ekonomik büyümeyi sürdürmek için gerçekte yeterli olabileceği olasılığını açıklamışlardır.
*** Teknolojik gelişme AR-GE’nin verimliliği ile AR-GE sonuçlarının uygulanabilirliğine bağlıdır. Hükümetler patent yasaları ile AR-GE’yi ve dolayısıyla teknolojik ilerlemeyi teşvik eder.
*** İktisat politikasının amaçları iktisadi etkinlik, eşitlik, büyüme ve ekonomik istikrardır. İktisat politikası
bu amaçları gerçekleştirmek için hükümetlerin yaptıkları düzenlemeleri, müdahaleleri içerir. İstikrar politikasında ise özellikle amaçlanan iktisadi istikrardır. Bu açıdan istikrar politikaları, iktisat politikalarına oranla daha kısa dönemlidir. Kısa dönemde ortaya çıkan, özellikle fiyatlar düzeyi (P) ve çıktıdaki (Y)
dalgalanmaları azaltmaya yönelik politikalardır.

***İstikrar Politikası: Toplam talep düzeyini etkilemek amacıyla uygulanan herhangi bir politikaya denir. İstikrar politikalarının amacı artan ulusal gelir, fiyat istikrarı ve tam istihdamdır. Makro iktisatta, istikrar politikasında amaçlanan ulusal gelir artışı, fiyat istikrarı, tam istihdam gibi toplam değerleri incelemektedir.

*** Ortodoks istikrar politikaları, para ve maliye politikalarını içeren politikalardır. Örneğin hiper enflasyon veya yüksek enflasyon durumunda kamu harcamalarının kısılması, kamu yardımlarının azaltılması, vergi bileşiminin değiştirilmesi, Merkez Bankası güvenirliğin sağlanması, parasallaşmadan kaçınılması, düşük enflasyon oranına sahip bir ülkenin parasına, ülke parasını sabitlemek gibi politikalar Ortodoks istikrar politikalarıdır.
*** Heterodoks istikrar politikaları ; Para ve maliye politikaları yanında gelirler politikasını da içeren istikrar politikalarıdır. Ücret ve/veya fiyat kontrolleri gelirler politikasının temelidir.

***Para Politikası ; Merkez Bankasının para arzını ve faiz oranlarını değiştirerek ekonomiyi etkileme girişimidir.
***Merkez Bankasının para arzını etkilemedeki araçları;
1. Zorunlu karşılık oranı,
2. Iskonto oranı ; Merkez Bankasının bankalara verdiği borçlar kar.ısında istediği faiz oranıdır Iskonto oranın belirlenmesi bazı faydalar sağlamaktadır. Bunlar, 1. Finanssal krizleri önlemek, 2. Merkez Bankası politikası konusunda sinyal verme, anons etkisidir.
3. Açık piyasa işlemleri; a. Merkez Bankasının devlet tahvili satın alması, b. Merkez Bankası tarafından devlet tahvili satılması, c. Devlet tahvili fiyatlarının ayarlanması biçimindedir. Açık piyasa işlemlerinin diğer araçlara göre bazı avantajları vardır. Bunlar, a. Kontrol. Merkez Bankası açık piyasa işlemleri ile parasal tabanı bütünüyle kontrol edebilir. b. Esnek. c. Yürütülmesi kolaydır. Gecikme olmamaktadır.
4. Dış varlıklar (altın ve döviz rezervleri)dir.

*** Sterilizasyon: Merkez Bankasının döviz piyasasına müdahalelerinin ülke içi para stokunu etkilememesi amacıyla açık piyasa işlemlerini kullanmasıdır. Örn; döviz satarken devlet tahvili alınması sterilizasyondur.

*** Para politikası amaçları;
1. Fiyat istikrarı,
2. Yüksek istihdam,
3. İktisadi büyüme,
4. Finanssal piyasa ve kurumların istikrarı,
5. Faiz oranında istikrar,
6. Döviz piyasasında istikrar.

***Enflasyon Hedeflemesi: Zaman içerisinde belli bir hedefe ulaşmak için para politikasının oluşturulmasıdır.

*** Paracı iktisatçılara göre para talebi faize karşı fazla duyarlı değildir. Harcamalar ise, faize duyarlıdır.
Keynesçi yaklaşımda harcamalar faize fazla duyarlı değildir. Para talebi ise, faize karşı duyarlıdır. Bu durumda faiz oranında değişmeler, geliri fazla etkilemez.

*** Maliye Politikası:Toplam talep düzeyini etkileyen kamu harcamaları veya net vergilerdeki değişmelerdir.

*** İhtiyari Maliye Politikası: İradi biçimde yapılan maliye politikasıdır. Vergi oranlarının değiştirilmesi, transfer ödemelerinde değişmeler, hükümet harcamalarının arttırılması veya azaltılması ihtiyari maliye politikasına örnek olarak verilebilir.

*** Otomatik İstikrar Sağlayıcılar: Gelir düzeyi değiştikçe ekonomiyi istikrara kavuşturmaya yardımcı olan transfer ödemeleri ile vergilerdeki değişmelerdir. Otomatik istikrar sağlayıcılar ekonomi daraldığında bütçe açığı, ekonomi genişlediğinde bütçe fazlası yönünde teşvik sağlayarak, ekonomik istikrarın korunmasına yardımcı olacağı belirtilir. 1. Artan oranlı gelir vergisi sistemi, 2. İ.sizliğe kar.ı getirilen garantiler, 3. Kurumlar vergisi ve benzer diğer vergiler verilebilir.

***Dışlama Etkisi; Maliye Politikası devlet tahvillerinin satışı (kamu iç borçlanması) ile finanse edildiğinde, tahvil satışlarında artış kamu harcamalarını arttırırken özel sektör harcamalarını azaltır (Paracı görüş).Buna Dışlama Etkisi denir.

*** Ricardo – Barro Eşitliği: Vergileri azaltarak, kamu finansmanını borçlanma ile sağlamanın özel harcamaları etkilemesidir.

*** Senyoraj: Para yatırılması sonucu elde edilen gelirdir.
***Enflasyon Vergisi; Enflasyon nedeniyle reel para balanslarının düşmesi nedeniyle, reel para balansını koruma eylemidir. Kaynağı senyoraj olan enflasyon oranı ile reel para balanslarının çarpımıdır
***Keynesçi iktisatta, ekonominin istikrarsızlığı doğal bir durum olarak kabul edildiğinden, istikrar politikasının gerekliliği ileri sürülmektedir. Maliye politikası, para politikasına tercih edilmektedir.

*** Paracı Karşı Devrim Para arzı kısa dönemde reel değişkenleri etkilese de uzun dönemde yalnız parasal değişkenleri etkilemektedir. Bir diğer deyişle para arzı kısa dönemde nispi fiyatları etkileyebilir, uzun dönemde ise yalnız mutlak fiyatları etkilemektedir. Paracı yaklaşıma göre;
1. Para stokunda değişmeler ekonomik etkinlik, parasal gelir ve fiyatlardaki değişmeler üzerinde etkilidir.
2. Parasal ve ekonomik değişmelerin birbiriyle bağlantısı istikrarsızdır.
3. Parasal değişmeler genellikle ekonomik faaliyette gelişmeler para arzını değil, para arzındaki gelişmeler ekonomik faaliyeti belirler. Para arzı daha çok para otoriteleri (sonuçta siyasal iktidar) tarafından belirlenen dışsal değişkendir.

*** Yeni Klasik İktisatçılar ( YKM ) ve Yeni Keynesçi İktisatçılara ( YKİ ) göre,
1. İktisadi ajanlar rasyonel beklentilere sahiptirler. Sistematik hata yapmazlar. Mevcut bilgileri çerçevesinde doğru karar verirler.
2. Uzun dönemde ekonomi doğal büyüme oranında büyür ve doğal işsizlik oranı geçerlidir. Uzun dönemde çıktı arz eğrisi dikeydir.
3. Uzun dönemde para yansızdır.
YKM ve YKİ iktisatçıları arasındaki temel fark kısa dönemde ortaya çıkar. Buna göre,
a. YKİ iktisatçıları, kısa dönemde fiyatların yapışkan olduğunu ileri sürmektedirler. Bunun nedeni uzun dönemli kontratlar ve eksik rekabet koşullarıdır. YKM iktisatçıları ise, kısa dönem de fiyatların esnek olduğunu ileri sürmektedirler.
b. YKM iktisatçıları kısa dönemde dahi para ve maliye politikalarının etkinsiz olduğunu ileri sürmektedirler. YKİ iktisatçıları, kısa dönemde aktif politikaların gerekli olabileceğini belirtmektedirler. Kısa dönemde para yanlı olabilir, yani reel değişkenleri etkileyebilir.

*** Yeni Klasik ve Yeni Keynesçi iktisatta, farklı nedenlerle kısa dönem toplam arz eğrisi yukarı eğimlidir. Kısa dönemde toplam arz eğrisinin değişmesine neden olabilecek etkenler,
a. Emek maliyetlerinde değişmeler,
b. Diğer girdi maliyetlerinde değişmeler (Arz şokları),
c. Beklenen fiyat düzeyinde değişmelerdir.
Uzun dönem toplam arz eğrisinin (LRAS) sağa veya sola doğru kaymasının, nedenleri
1. Emek ve sermaye girdisinde değişmeler,
2. Üretkenlikte artıştır.
*** Yeni Klasik iktisatçılar rasyonel beklentiler (bekleyişler) hipotezinin geçerli olduğunu varsaymakta
ve tam rekabet ko.ullarında tüm ücret ve fiyatların esnek olduğuna inanmaktadırlar. Bunların iddiaları
na göre, önceden tahmin edilen para politikası işsizlik oranı veya GNP düzeyini etkilemez. Bu nedenle
reel ekonomik değişkenleri etkileyecek politikalar önceden beklenmeyen politikalardır; ancak bunların etkileri de sistematik değildir.
***Yeni Keynesçiler ise ekonominin, menü maliyetleri ve ücret oranları gibi özelliklerinin neden verimlili
ği etkilediğini açıklayarak; parasal şokların reel etkiler doğurabileceğini göstermeye çalı.ırlar.

*** Reel konjonktür dalgaları (RKD) modelinde, fiyatlar kısa dönemde de esnektir. Çıktı tam istihdam düzeyindedir. Ekonominin kısa dönem arz eğrisi de dikeydir. Kısa dönemde dalgalanmalarının nedeni üretkenlikteki geçici şoklardır.